สุนทรพจน์เป็นคำสมาส มาจากคำว่า สุนทร + พจน์ แปลว่า ถ้อยคำที่มีความไพเราะและดีงาม ดังนั้นการพูดสุนทรพจน์จึงต้องเรียบเรียงถ้อยคำให้ไพเราะสละสลวย ให้ข้อคิดและจรรโลงใจผู้ฟัง
การพูดสุนทรพจน์จัดเป็นการพูดอย่างเป็นทางการ ผู้พูดจึงต้องเตรียมเนื้อเรื่องให้เหมาะสมกับโอกาสหรือสถานการณ์ที่ ได้รับเชิญ ในบางโอกาสก็ใช้การอ่านจากต้นฉบับ เพื่อให้ผู้ฟังได้รับสารที่จรรโลงใจและสัมผัสถ้อยคำภาษาที่มีความไพเราะ สละสลวย
สุนทรพจน์ หมายถึง คำพูดที่ดีงาม ไพเราะจับใจ การพูดสุนทรพจน์มักมีในพิธีสำคัญ เช่น พิธีต้อนรับแขกเมืองคนสำคัญ พิธีได้รับตำแหน่งสำคัญ เช่น นายกรัฐมนตรี ประธานาธิบดีหรือกล่าวในงานฉลองระลึกถึงบุคคลสำคัญ วันสำคัญ ระดับชาติ หรือเป็นการกล่าวในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เพื่อสร้างสรรค์จรรโลงใจ เป็นคำพูดที่แสดงความปรารถนาดีในทางการเมือง การกล่าวสุนทรพจน์เป็นเรื่องสำคัญยิ่ง มักได้รับการยกย่องว่าเป็นการพูดชั้นยอด
ลักษณะการพูดสุนทรพจน์
-ใช้ถ้อยคำไพเราะลึกซึ้งกินใจ จับใจ
-โน้มน้าวให้ผู้ฟังเห็นคล้อยตาม
-กระตุ้นผู้ฟัง มีความมั่นใจและยินดีร่วมมือ
-สร้างบรรยากาศให้เกิดความหรรษาและให้ความสุขแก่ผู้ฟัง
โครงสร้างทั่วไปของการพูดสุนทรพจน์
๑. ตอนเปิดเรื่อง กระตุ้นให้ผู้ฟังเห็นความสำคัญของเรื่องที่จะพูด
๒. ดำเนินเรื่อง ประกอบด้วยเนื้อหาสาระลำดับความสำคัญอย่างชัดเจน
๓. ตอนจบเรื่อง สรุปความทิ้งท้ายให้ผู้ฟังนำไปคิด หรือฝากไว้ในความทรงจำตลอดไป
โครงสร้างและขั้นตอนของสุนทรพจน์
-คำนำ หรือการเริ่มต้น (Introduction)
-เนื้อเรื่อง หรือสาระสำคัญของเรื่อง (Discussion)
-สรุปจบ หรือการลงท้าย (Conclusion)
"ขึ้นต้นให้ตื่นเต้น ตอนกลางให้กลมกลืน และตอนจบให้จับใจ "
แบ่งโครงสร้างของสุนทรพจน์เป็นสัดส่วน ได้ดังนี้
-คำนำ ๕ - ๑๐ %
-เนื้อเรื่อง ๘๐ - ๙๐ %
-สรุปจบ ๕ - ๑๐ %
หลักในการขึ้นต้น
-ขึ้นต้นแบบพาดหัวข่าว (Headline)
-ขึ้นต้นด้วยคำถาม (Asking Question)
-ขึ้นต้นด้วยการทำให้ผู้ฟังสงสัย (Interest Arousing)
-ขึ้นต้นด้วยการอ้างบทกวี หรือวาทะของผู้มีชื่อเสียง (Quousing)
-ขึ้นต้นให้สนุกสนาน (Entertainment)
ข้อพึงหลีกเลี่ยงในการขึ้นต้น
-อย่าออกตัว
-อย่าขออภัย
-อย่าถ่อมตน
-อย่าอ้อมค้อม
ข้อพึงหลีกเลี่ยงในการสรุปจบ
-ขอจบ ขอยุติ
-ไม่มากก็น้อย
-ขออภัย ขอโทษขอบคุณ
หลักในการสรุปจบ
-ความหมายชัดเจน ไม่เลื่อนลอย
-สัมพันธ์กับเนื้อเรื่อง และหัวข้อเรื่อง
-กะทัดรัดไม่เยิ่นเย้อ พุ่งขึ้นสู่จุดสุดยอดของสุนทรพจน์
วิธีการสรุปจบที่ดีและได้ผล
-จบแบบสรุปความ
-จบแบบฝากให้ไปคิด
-จบแบบเปิดเผยตอนสำคัญ
-จบแบบชักชวนและเรียกร้อง
-จบด้วยคำคม คำพังเพย สุภาษิต
